Τετάρτη, 21 Ιουνίου 2017

21 του Ιουνίου: Η πιο μεγάλη ημέρα και με αρχαίο ελληνικό χρώμα!

Εάν ζείτε στο Βόρειο Ημισφαίριο, η Τετάρτη ορίζει 
το θερινό ηλιοστάσιο – τη μεγαλύτερη ημέρα του έτους.
 Για την ακρίβεια, αυτό θα συμβεί (συνέβη) σήμερα, 
το πρωί της Τετάρτης 21 Ιουνίου, στις 07:24 
ώρα Ελλάδας και, έτσι, 
ξεκινά -και επίσημα- το φετινό καλοκαίρι. 
Αντίστοιχα, το βράδυ της Τρίτης ήταν η μικρότερη
 νύχτα του έτους που διανύουμε. 
Από την Τετάρτη και μετά οι ημέρες θα αρχίσουν
 σιγά-σιγά να μικραίνουν, ώσπου σχεδόν να εξισωθούν
 με τις νύχτες, κατά τη φθινοπωρινή ισημερία.
«Ηλιοστάσιο» ονομάζεται η χρονική στιγμή κατά την οποία ο άξονας της Γης 
εμφανίζεται στραμμένος όσο περισσότερο προς ή μακριά από τον Ηλιο, 
κατά την ετήσια τροχιά της Γης γύρω από αυτόν.
Η ημέρα του ηλιοστασίου είναι είτε η μεγαλύτερη 
(το καλοκαίρι έχουμε θερινό ηλιοστάσιο) είτε η μικρότερη 
(τον χειμώνα, χειμερινό ηλιοστάσιο) ημέρα του έτους για όλες τις περιοχές της Γης,
 εκτός από τους Τροπικούς. 
Για μερικούς πολιτισμούς, το ηλιοστάσιο σηματοδοτείται με γιορτές 
σε όλο το Βόρειο Ημισφαίριο, με πιο γνωστή εκείνη στο Στόουνχεντζ, 
της Βρετανίας, μας θυμίζει στον Guardian 
o δρ. Στιούαρτ Κλαρκ – σπούδασε αστροφυσική, είναι εταίρος
 της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας και πρόεδρος 
της Ενωσης Βρετανών Επιστημόνων Συγγραφέων.
Πέραν των γιορτών για την έλευση του καλοκαιριού, το θερινό ηλιοστάσιο 
σηματοδοτεί την επέτειο ενός από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα
 του ανθρώπινου νου: την ημέρα που υπολογίστηκε,
 για πρώτη φορά, το μέγεθος της Γης. 
Αυτή η θεαματική ανακάλυψη δεν έλαβε χώρα στη σύγχρονη τεχνολογική εποχή,
 με τα άπειρα μηχανήματα, 
αλλά πολύ πίσω -περισσότερα από 2.000 χρόνια πριν- κατά την εποχή
 των κλασικών Ελλήνων.
Ο Ερατοσθένης 
(Κυρήνη 276 π.Χ. – Αλεξάνδρεια 194 π.Χ.) 
ήταν έλληνας μαθηματικός, γεωγράφος,
 αστρονόμος, ιστορικός και φιλόλογος.
 Εκείνος θεωρείται ο πρώτος που υπολόγισε 
το μέγεθος της Γης και κατασκεύασε 
ένα σύστημα συντεταγμένων με παράλληλους
 και μεσημβρινούς. 
Και αυτή είναι η ιστορία του…

Αν και ο Ερατοσθένης γεννήθηκε στην Κυρήνη (στη σημερινή Λιβύη), έζησε, 
εργάστηκε και πέθανε στην Αλεξάνδρεια, πρωτεύουσα της πτολεμαϊκής Αιγύπτου. 
Το 236 π.Χ. ορίστηκε από τον Πτολεμαίο τον Γ΄ τον Ευεργέτη βιβλιοθηκάριος 
της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας. 
Από το 234 π.Χ. -και επί, περίπου, 40 χρόνια- διετέλεσε υπεύθυνος
 της περίφημης αυτής βιβλιοθήκης και δίδαξε στο Μουσείο της. 
Εκανε αρκετές σημαντικές συνεισφορές στα Μαθηματικά και ήταν φίλος 
τού σπουδαίου μαθηματικού Αρχιμήδη.
 Γύρω στο 225 π.Χ. εφηύρε τον σφαιρικό αστρολάβο,
 που τον χρησιμοποιούσαν ευρέως μέχρι τον 18ο αιώνα.

Πέραν της έλευσης του καλοκαιριού, το θερινό ηλιοστάσιο σηματοδοτεί
 και την ημέρα που υπολογίστηκε, για πρώτη φορά, το μέγεθος της Γης (Wikipedia)
Από τον Κλεομήδη, στο «Περί της κυκλικής κινήσεως των ουρανίων σωμάτων», 
αναφέρεται ότι, γύρω στο 240 π.Χ., ο Ερατοσθένης υπολόγισε 
την περιφέρεια της Γης χρησιμοποιώντας το ύψος του Ηλίου
 κατά το θερινό ηλιοστάσιο σε δύο διαφορετικά γεωγραφικά σημεία,
 που όμως βρίσκονταν στον ίδιο (περίπου) μεσημβρινό: κοντά στην Αλεξάνδρεια
 και στη νήσο Ελεφαντίνη -όπου ο Ηλιος ήταν στο ζενίθ του ουρανού- κοντά 
στη Συήνη (σημερινό Ασουάν, Αίγυπτος).
 Ο Ερατοσθένης πληροφορήθηκε ότι στη Συήνη ο ήλιος κατά το μεσημέρι
 του θερινού ηλιοστασίου ρίχνει τις ακτίνες του κάθετα στον ορίζοντα και φωτίζει 
τον πυθμένα ενός πηγαδιού. 
Την ίδια στιγμή, στην Αλεξάνδρεια, οι ακτίνες του ηλίου σχηματίζουν 
μια γωνία 7,2 μοιρών με την κατακόρυφο του τόπου. 
Στη συνέχεια μέτρησε την απόσταση Αλεξάνδρειας-Συήνης 
και υπολόγισε -με μεγάλη ακρίβεια- την περιφέρεια της Γης, καταλήγοντας ότι 
είναι 252.000 στάδια. Δεν ξέρουμε, όμως, ποιο είδος σταδίου χρησιμοποίησε. 
Αν χρησιμοποίησε το αττικό στάδιο (184,98 μέτρα), τότε υπολόγισε 
την περιφέρεια σε 46.615 χιλιόμετρα. 
Αν χρησιμοποίησε το οδοιπορικό στάδιο (157,50 μέτρα), 
τότε την υπολόγισε σε 39.690 χιλιόμετρα. 
Σήμερα, με όλα τα τεχνολογικά μέσα, η περιφέρεια της Γης υπολογίζεται 
σε 40.007,86 χιλιόμετρα και αυτό κάνει επιστήμονες από όλον τον κόσμο
 να υποκλίνονται με σεβασμό στον υπολογισμό του Ερατοσθένη.

Η λέξη προέρχεται από το «ήλιος» και το «στέκομαι»/«στάση»
 επειδή κοντά στα ηλιοστάσια (λίγες ημέρες πριν ή μετά) ο Ηλιος φαίνεται 
να επιβραδύνει τη φαινομενική κίνησή του προς τα βόρεια ή προς τα νότια, 
μέχρι που την ημέρα τού ηλιοστασίου αυτή η κίνηση μηδενίζεται και αντιστρέφεται. 
Εξίσου ορθό ετυμολογικώς είναι και το συνώνυμο «ηλιοτρόπιο».

Εκείνος, δεν νυμφεύθηκε ποτέ. Το 194 π.Χ. τυφλώθηκε και έναν χρόνο αργότερα 
σταμάτησε να τρώει και πέθανε. Δεν μπόρεσε ποτέ να αντέξει τη στέρηση 
της ανθρώπινης γνώσης που του επέβαλε η τύφλωση.
Το επίτευγμά του, όμως, για μια ζωή θα σηματοδοτεί τα ηλιοστάσια μέσα 
στους χρόνους, ενώ αυτά θα συνοδεύονται πάντα με την εκπληκτική ιστορία του
 η οποία βασίστηκε μόνο σε λίγες, απλές παρατηρήσεις, 
αλλά και σε έναν ωκεανό σαφούς, ορθολογικής σκέψης.

Δεν υπάρχουν σχόλια :